Der àrab múnya, «çò desirat», enquia era orta barrada d'un vilatge de Lugo.
Aguesta non ei ua pagina que te vene un pergam. Ei çò que se pòt demostrar sus eth cognom Almuiña, damb era hònt ath cant de cada chifra, e çò que non se pòt, dit tanben.
Quasi toti es cognoms an perdut eth sòn significat peth camin. Almuiña non: contunhe èster ua paraula viua deth gallèc, e ei en diccionari dera Acadèmia. Qui a per cognom Almuiña a, literaument, eth cognom «orta».
Atau ac definís era Real Academia Galega
almuíña, s. f.: Horta, xeralmente pequena e cerrada, na que adoita haber árbores froiteiras.
En aranés: «orta, generauments petita e barrada, a on i a normauments arbes fruitèrs». Era madeisha Acadèmia la emplegue en un exemple que sent a estiu: «Plantou uns pexegueiros na almuíña» —plantèc quauqui perseguèrs ena almuiña.
Non ei un òrt quinsevolh. Ei eth barrat, eth deth cant de casa, eth qu'a paret o cleda e arbes fruitèrs laguens. Ena Galícia deth minifundi aguesta parcèla ère era despensa dera familha e soent era soleta causa vertadèrament pròpria en un mon de tèrres aforades.
Era arraïc: mil ans e dus mil quilomètres
Eth cognom non nèish en Galícia. Nèish en àrab.
مُنْيَةmunyaÀrab classic. Signifique «desir, enveja, çò que se desire». Era madeisha arraïc م-ن-ي de tamanni, «desirar».
المُنيةal-múnyaDamb er article al- apegat, coma se passèc damb tantes paraules. En al-Àndalus dèishe d'èster ua idèa e passe a èster ua proprietat: orta, arbes fruitèrs, aigua e casa de repaus.
almuíñaalmunia · almuinha · almúniaEth manlèu entre enes lengües romaniques peninsulares damb eth sentit de bòrda, orta barrada. Sies formes sòrs, ua per lengua.
Almoiña1505 · prumèr còp per escritAtau apareish escrit eth cognòm eth prumèr còp que se li pòt botar data: eth foro de Santa María da Franqueira a María de Almoiña, eth 1 de mai de 1505. Eth gallèc vacillèc fòrça entre oi e ui —coma en moito/muito o loita/luita—, e pendent tot eth sègle XVI eth cognòm s'escriu damb oi. Era forma en ui, era d'aué, non s'impause enquiath XVII: per aquerò qui cerque «Almuíña» enes catalògs non trape arren anterior a 1603.
ALMUIÑA«eth dera Almuiña»Un lòc se ditz atau, ua familha i viu e acabe portant eth nòm deth lòc. Cognom toponimic: non ditz qui ès, ditz d'a on ès.
Qué ère exactament ua almunia
Non ère ua orta de subsisténcia. En al-Àndalus era almunia ère ua proprietat periurbana que hège dues causes ath còp: produsie —arbes fruitèrs, vinha, ortalissa, damb eth sòn sistèma de reg e era sua bassa— e servie de repaus ara aristocràcia e ara madeisha familha reiau, que gessie dera ciutat entà repausar, caçar e escríuer vèrsi mentre susvelhaue era recòlta.
D'aquiu eth doble sentit dera paraula àraba. Munya ei «çò desirat» e tanben «er òrt»: eth lòc a on un vò anar-se'n. Ei dificil trobar un cognom damb ua etimologia mès agradiua de portar.
E cossí arribe aguesta paraula en Galícia?
Ací cau èster onèst, pr'amor qu'ei era pregunta incomòda. Era preséncia andalusina en Galícia non durèc guaire —a penes quauques decades deth sègle VIII— e era toponimia gallèga a pòqui arabismes. Eth mès espandit damb diferéncia ei aldea (der andalusí aḍ-ḍáyʿa), damb mès d'un centenat de registres; dempús vien atalaia, albariza e pòca causa mès. Almuíña ei un d'aguesti pòqui.
Çò que se pòt afirmar damb seguretat ei d'a on vie era paraula: eth Toponomasticon Hispaniae, projècte universitari de toponimia, li dedique ua hicha ar etim MÚNYA e recuelh eth gallèc almuíña ath cant deth portugués almuinha, deth castelhan e aragonés almunia e deth catalan almúnia, toti damb eth sentit de «bòrda».
Çò que non se pòt afirmar ei qu'un andalusí plantèsse era prumèra almuiña de Taboada. Çò versemblant ei un manlèu lexicau agricòla: era paraula viatge de sud tà nòrd damb era causa que nomente —ua manèra concrèta de barrar e plantar un òrt— pera via deth latin agricòla, deth romanç vesin e des documents monastics. Viatgèc era tecnica, e damb era eth nòm.
Bèth còp s'a suggerit un parentesc damb muíño («molin») per semblança fonetica. Non s'aguante: era accepcion avalada pera Real Academia Galega e pera lexicografia istorica ei era d'«orta», e era cadea dempús de munya ei documentada en tota era Peninsula.
Es sies sòrs romaniques d'ua paraula àraba
Deth madeish etim àrab gesseren sies cognoms, un per lengua peninsulara. Botades es chifres deth cens espanhòl ath cant, apareish ua causa que non conde degun: era forma gallèga ei era mès nombrosa de totes.
Cognom
Lengua o territòri
Posicion INE
1èr cognom
2au cognom
ALMUIÑA
Gallèc
12.687
282
268
ALMUNIA
Castelhan e aragonés
13.604
257
348
ARMUÑA
Castelhan (Guadalajara)
36.636
66
91
ARMUNIA
Castelhan (Leon)
69.955
26
24
ALMOINA
Catalan e valencian
74.389
24
13
ALMOYNA
Catalan, grafia anciana
76.928
23
9
INE, frequéncies de cognoms, cens a 1 de gèr de 2025. Era correspondéncia entre formes e lengües ei era dera hicha der etim MÚNYA deth Toponomasticon Hispaniae.
Almuiña guanhe a Almunia per 25 portadors. De tota era descendéncia romanica de munya, era qu'a mielhor aguantat ei era que se n'anèc a víuer en canton mès ploiós e mès aluenhat d'al-Àndalus.
Hicha deth cognom
Tipe: toponimic. Nèish deth nòm deth lòc a on viuie era familha, non d'un mestièr ne d'un pair.
Origina dera paraula: àrab munya «desir» → ispanoàrab al-múnya «proprietat d'orta» → gallèc almuíña «orta barrada damb arbes fruitèrs».
Territòri: Galícia. Focus en Lugo (Taboada–Chantada–A Ulloa e A Mariña), Pontevedra (A Paradanta–O Condado) e Ourense (O Ribeiro).
Grafies: Almuiña, Almuíña, e Almuina sense ñ enes registres estrangèrs e enes bases de donades que non la digerissen.
Parents: Almunia, Armuña, Armunia, Almoina, Almoyna, e eth portugués Almuinha.
Prononciacion: [al.muˈi.ɲa]. Quate sillabes, accent ena i, e era ñ ben prononciada ara fin.
Capítol II · Era tèrra
Cinc lòcs, non quate
Quasi totes es pagines que parlen d'aguest cognom repetissen qu'i a quate lòcs que se diden Almuiña. Mos baishèrem eth Nomenclátor de Galicia 2026 sancer —38.762 toponims oficiaus— e lo cerquèrem nosati. Son cinc.
Lugo
Almuíña
Parròquia de Gondulfe (San Lourenzo)
Concello de Taboada
Eth solet des cinc que va sense article. E eth concello damb mès densitat deth cognom de tota Galícia: 11,31 per mil.
Lugo
A Almuíña
Parròquia de Santo Acisclo do Valadouro (Santo Acisclo)
Concello de Foz
Nauetat: non ère en Nomenclátor de 2003 e òc en de 2026. En A Mariña, a un pas de Galdo, a on litiguen dus Almuiña en 1722 e 1776.
Pontevedra
A Almuíña
Parròquia de Arbo (Santa María)
Concello de Arbo
Ara vòra deth Miño, en O Condado, tèrra de vinha e de lampresa. 8 portadors aué, 2,99 per mil.
Pontevedra
A Almuíña
Parròquia de Valeixe (Santa Cristina)
Concello de A Cañiza
En còr de A Paradanta. 8 portadors, 1,57 per mil.
Pontevedra
A Almuíña
Parròquia de Salcedo (San Martiño)
Concello de Pontevedra
En rurau deth pròpri concello de Pontevedra, aué quasi ciutat.
Cèrca insensibla as accents sus es nau colomnes deth Nomenclátor de Galicia 2026 (Xunta de Galicia, aprovat eth 30 de març de 2026), descargat deth portau de donades daurides. Cinc coincidéncies exactes, ne ua mès.
Taboada ei eth solet sense article
Quate des cinc son A Almuíña, damb article, coma se nomente un lòc que se'n a encara memòria qu'ère ua causa: era orta. Eth de Gondulfe, en Taboada, ei Almuíña tot solet. A perdut er article, qu'ei çò que li arribe a un nòm comun quan hè tant de temps qu'ei nòm pròpri. E resulte que Taboada ei, de luenh, eth concello a on mès pese eth cognom de tota Galícia.
Eth de Foz vie d'existir oficiaument
En eth fichèr, es colomnes deth Nomenclátor de 2003 son voides entà A Almuíña de Santo Acisclo do Valadouro: eth lòc sonque apareish ena revision de 2026. Ei a díder, i a un lòc que se ditz Almuíña qu'ei entrat ena nomenclatura oficiau de Galícia aguest an madeish. Eth cognom mès vielh deth mon estrenant toponim.
Quate focus, e un ère amagat
En crotzar es toponims damb era distribucion deth cognom e damb es documents d'archiu, eth mapa dèishe d'èster ua taca e se convertís en quate comarques concrètes:
Taboada – Chantada – A Ulloa (Lugo). Eth brèç. Taboada a 11,31 Almuiña per cada mil vesins; Antas de Ulla, 8,48. Aquiu ei eth toponim sense article e aquiu ei, en 1734, Pedro Antonio de Almuíña pagant renda ena jurisdiccion de Taboada.
A Paradanta – O Condado (Pontevedra). Arbo, A Cañiza, Crecente, Salvaterra: eth Miño, era vinha e dus des cinc toponims.
O Ribeiro (Ourense). Damb Ribadavia coma plaça fòrta: 28 portadors, 5,62 per mil.
A Mariña lucense. Aguest non lo conde degun. I a A Almuíña en Foz, i a microtoponimia damb eth nòm en Barreiros, e i a dus procèssi deth sègle XVIII —1722 e 1776— que situen Almuiñas en Galdo, parròquia de Viveiro, e en San Miguel de Souto. Toponim e document senhalant eth madeish lòc, a 100 km deth focus de Taboada.
Eth solar que tot eth mon cite e degun a vist
Quasi totes es webs d'eraldica dan per hèt qu'eth linhatge vie d'ua Torre da Almuíña en Santa Cristina de Valeixe (A Cañiza). Anèrem a comprovar-ac. Aguesta tor non ei en eth catalòg de Patrimonio Galego, que en aguesta parròquia recuelh quate bens e cap non ei ua tor; non ei ena relacion de pazos deth pròpri Concello da Cañiza; e non ei ena istoriografia locau deth Condado de Salvaterra.
Era cadea dera citacion acabe tostemp en madeish lòc: es García Carraffa e eth baron de Cobos de Belchite, d'aquiu tàs webs comerciaus, e d'aquiu tà pertot. E aguestes madeishes hònts se contradisen entre eres: ua auta version place eth solar en Crecente e lo da per arroïnat pes Sotomayor. Eth madeish passe damb un supausat pazo deth linhatge en Landrove: non apareish en cap catalòg.
E i a un cas a on cau parlar clar. Era Casa Grande de Almuíña de Arbo non ei eth pazo des Almuiña. Ei ua casa en lòc de A Almuíña, e toti es sòns proprietaris documentats pòrten un aute cognom: Estévez de Puga e Méndez dempús de 1665, dempús Vieytez, Rivera e Giráldez. Enes escuts que consèrve se liegen armes de Durán, Puga, Correa, Feixoo e Ribeiro. Cap non ei d'Almuiña. Qu'ua casa sigue en A Almuíña non ditz arren de qui la auec, pr'amor qu'almuíña ei ua paraula comuna: signifique orta.
Curiosaments, eth focus que s'aguante ei eth que degun citaue. Landrove, en Viveiro, apareish documentat tres còps en tres archius diferents: dus estudiants en Alcalá (1792 e 1803), era licéncia d'embarcament tà Cuba de 1829 e un procès de 1832. Non i a tor, però i a familha.
Eth mapa de vertat
313 concellos damb era sua geometria reau. En aur, es cinc qu'an un lòc que se ditz Almuiña; era intensitat dera color mesure quanti Almuiña i a per cada mil vesins segontes er Instituto Galego de Estatística.
Cargant eth mapa…
Toca un concello entà veir era sua donada
Almuiña per cada 1.000 abitants
0 → 11,31 ‰
Geometria: limits municipaus oficiaus (georef-spain-municipio). Donades deth cognom: IGE, distribucion municipau a 1 de gèr de 2023, sonque concellos damb mès de 5 portadors.
Capítol III · Eth rastre
Deth pergam enquia aué
Er Arquivo do Reino de Galicia sauve mès de vint procèssi damb un Almuiña laguens, de 1505 a 1786: foros, pagaments de maravedís, eretatges, un capelan, un licenciado, dues hemnes actuant per dret pròpri. Non son gèstes. Son exactament çò que hège era gent: discutir peth sòn dauant d'un escrivan. E per aquerò sabem qu'èren aquiu.
Era pista ère escrita d'ua auta manèra
Pendent fòrça temps se dèc 1603 coma era prumèra traça deth cognom. Ei cèrt a mieges, e era mieitat que manque cambie eth sègle de partida. En cercar en eth catalòg der archiu damb era grafia modèrna, Almuíña, abans de 1603 non apareish absoludament arren. Zèro registres. Però eth cognom i ei abans: ei escrit Almoiña, Almoíña, Almoina.
Rehèta era cèrca damb es grafies vielhes, eth rastre se'n va enquia 1505 e apareishen documents que non èren en cap lista: eth foro de A Franqueira a María de Almoiña, un procès entre tres Almoíña en 1558, era vinha de Juan da Almoina en 1577, eth clergue de 1587, eth vesin de Banga de 1596.
E n'i a un que ac ligue tot. En 1630, Pedro de Almoíña litigue «sobre posesión de una heredad en el lugar de Almuíña, en la jurisdicción de Taboada». Er ligam entre era grafia anciana e eth toponim non lo hè aguesta pagina: lo hè eth pròpri catalòg der archiu, qu'indèxe aguest procès jos eth descriptor geografic Almuiña (lugar, San Lourenzo de Gondulfe, Taboada, Lugo).
Leçon de metòde, e vau entà quinsevolh cognom: se cerques eth tòn cognom coma s'escriu aué, ne trobes era mieitat. Abans qu'era ortografia se hesse fixa, cada escrivan escriuie çò qu'entenie.
1505
Era traça mès anciana
Eth 1èr de mai, eth monastèri de Santa María da Franqueira da a foro a María de Almoiña e ath sòn marit —eth pergam ei escafat justament aquiu e eth catalòg ac liege damb dobtes: «Estevo? de Parga?»— eth casal da Rotea, en Santa María de Casteláns e Santa Mariña de Covelo, per dues hanègues de pan per an. Guarda ben eth detalh: qui pòrte eth cognom ei era.
Arquivo do Reino de Galicia · PLAN-4805
1558
Procès entre parents
Domingo de Almoíña, vesin dera tèrra de San Martiño, contra Pedro de Almoíña, pes bens que demorèren d'Álvaro Lorenzo de Almoíña. Tres portadors deth cognom en un madeish procès, mieg sègle abans deth prumèr «Almuíña».
Arquivo do Reino de Galicia · Caixa 20600-19
1577
Eth fruit d'ua vinha
Juan da Almoina contra Melchor Fernández, sus eth fruit d'ua vinha. Un des dus documents qu'apareisheren en cercar pera grafia vielha e que non figuraven en cap lista anteriora.
Arquivo do Reino de Galicia · Caixa 1147-68
1587
Un clergue e eth sòn benefici
Vicente de Almoíña, clérigo, contra eth jutge apostolic Domingo Ramos, en empara de possession deth benefici de San Cosme de Gondel. Fòrça eclesiastica: eth clergue demane ara Audiéncia qu'arture eth jutge dera Glèisa.
Arquivo do Reino de Galicia · Caixa 26813-5
1596
Un vesin de Banga
Sebastián de Almoina, vesin de Santa Baia de Banga. Era auta trobalha dera cèrca pera grafia anciana — e en Banga, just a on era genealogia situaue era neishença documentada de 1720.
Arquivo do Reino de Galicia · Caixa 45520-3
1603
Eth prumèr «Almuíña»
Alonso de Almuíña damb María de Prado, veuda, sus pagament de maravedís. Pendent ans se tenguec peth document mès ancian deth cognom. Çò qu'ei de vertat ei eth mès ancian damb era grafia modèrna: en er archiu, abans d'aguesta data, non i a ne un solet «Almuíña».
Arquivo do Reino de Galicia · Caixa 26115-69
1630
Eth document que ligue eth cognom ath lòc
Pedro de Almoíña, curador des hilhs d'Alonso de Almoíña, contra Inés de Fontao, «sobre posesión de una heredad en el lugar de Almuíña, en la jurisdicción de Taboada». Non ac didem nosati: er archiu ac indèxe jos eth descriptor Almuiña (lugar, San Lourenzo de Gondulfe, Taboada, Lugo). Cognom e toponim, ligats peth catalòg.
Arquivo do Reino de Galicia · Caixa 21708-7
1633
Frairs en Vigo
Domingo de Almoíña e frairs contra Juan González Herrero, sus bens ena jurisdiccion de Vigo.
Arquivo do Reino de Galicia · Caixa 24393-130
1637
Procès per un eretatge
Juan Andrés e Juan de Almuíña litiguen pes bens de María Fornelos, hemna de Lorenzo de Castro.
Arquivo do Reino de Galicia
1689
Execucion per deutes
Pedro Almuíña e consòrts, damb Felipe Rivera, en ua execucion per maravedís.
Arquivo do Reino de Galicia
1694
Un licenciado en Porriño
Antonio Almuíña, licenciado, dauant era justícia de Porriño peth compliment deth testament de Domingo de Abeledo. Eth prumèr Almuiña damb estudis qu'apareish per escrit.
Arquivo do Reino de Galicia
1701
Un capelan e eth sòn fòr
Antonio Almuiña Rivero, cura, litigue contra eth Provisor de Santiago en tot acuelher-se ath fòr eclesiastic.
Arquivo do Reino de Galicia
1716
Rendes en Villarmeá
Andrés de Almuíña damb Victorio Rodríguez de Villarmeá, sus pagament de renda.
Arquivo do Reino de Galicia
1720
Neishença en Banga
Era neishença documentada mès anciana localizada pera recèrca genealogica: ua persona deth cognom nascuda en Banga, O Carballiño (Ourense).
1722
Almuiña en A Mariña
Es vesins de Negradas contra Pedro de Almuiña e Salvador Morales, pera residéncia presa ena jurisdiccion de Galdo, parròquia de Viveiro. Ei era prumèra pròva deth focus de A Mariña.
Arquivo do Reino de Galicia
1732
Particion de bens
Luis Félix de Almuíña e consòrts, ena particion des bens de María de Veneizdes.
Arquivo do Reino de Galicia
1734
Arraïcs en Taboada
Pedro Antonio de Almuíña, pagament de renda ena jurisdiccion de Taboada: era madeisha comarca a on ei eth toponim sense article e a on eth cognom contunhe èster aué eth mès dens.
Arquivo do Reino de Galicia
1741
Feliciana pren possession
Feliciana de Almuíña, en possession des bens de Juan de Almuíña e María de Pazos. Ua hemna damb eth cognom, actuant per dret pròpri dauant era justícia.
Arquivo do Reino de Galicia
1755
Un aute pagament de maravedís
Pedro de Almuíña, sus pagament de maravedís. Un document mès dera sèria deth XVIII, localizat en tot refèr era cèrca.
Arquivo do Reino de Galicia · Caixa 13208-93
1762
Compdatge de bens
Antonio Almuíña damb Nicolás Francisco Pernas, sus es bens fincables de Dominga Vizoso.
Arquivo do Reino de Galicia
1776
Era casa de Galdo
Antonio Almuíña y Barata, retracte ena venda d'ua casa, lòc e bens ena feligresia de Galdo, partit de San Miguel de Souto. Dusau pròva deth focus de A Mariña, mieg sègle dempús dera prumèra.
Arquivo do Reino de Galicia
1786
Darrèr dera sèria deth Reino de Galicia
José Almuíña, aute ordinari sus era possession d'Estrar de Tojo. Damb eth se barre era sèria de procèssi der Arquivo do Reino de Galicia, vint-e-un en totau entre 1505 e 1786. A partir d'ací eth rastre contunhe, però en auti archius.
Arquivo do Reino de Galicia
1792
Dus estudiants en Alcalá
Dues certificacions d'estudis dera Universitat d'Alcalá, en expedients consecutius, de dus vesins de San Xiao de Landrove (Viveiro): Nicolás Almoyna (1792–1804) e Antonio Almuina Barata (1803–1805). Eth dusau cognom, Barata, ei eth madeish der Almuiña qu'en 1776 litigaue per ua casa en Galdo.
Archivo Histórico Nacional · UNIVERSIDADES,436,Exp.152 y 153
1829
Per fin, un document american
Antonio Francisco Almoyna, vesin de San Xiao de Landrove (Viveiro), maridat damb Teresa Cadórniga y Boado, demane licéncia d'embarcament entà qu'eth sòn hilh passe tà Cuba. Ei eth prumèr document american localizat deth cognom, e barre un trauc qu'aguesta pagina reconeishie auer. Qu'ei era madeisha familha ac pròve un aute procès, de 1832, a on er Arquivo do Reino de Galicia lo cride «Antonio Francisco Almuíña, marido de Teresa Cadórniga».
Archivo General de Indias · ULTRAMAR,353,N.25
s. XIX
Eth vaishèth, ja damb nòm
Era emigracion tà Cuba, Argentina e Veneçuela voide Galícia pendent un sègle. Ara aguesta istòria a aumens un nòm e ua data: era licéncia de 1829 dera casa de Landrove.
1943
Nèish er istorian
Celso Almuiña Fernández, en Garabelos, parròquia de Mariz, Chantada — en plen focus lucense deth cognom. Arribarà a catedratic en Valladolid.
1946
Nèish er arquitècte
Carlos Almuíña Díaz, en Santiago de Compostela.
1962
Nèish eth mètge de Baiona
Jesús Vázquez Almuíña, «Sito». Alcalde, conselleiro e president deth pòrt de Vigo.
1997
Eth blason, publicat
Eth Pair Crespo recuelh es armes deth cognom en Blasones y Linajes de Galicia (Ed. Boreal, t. II, p. 58). Ei eth tèxte que se dessenhe en aguesta pagina.
2015
Un Almuiña ena Sanitat gallèga
Vázquez Almuíña assumís era Consellería de Sanidade (2015–2020) e li tòque gestionar era pandemia.
2023
Tornada ara alcaldia
«Sito» Vázquez Almuíña recupère era alcaldia de Baiona damb majoria absoluda.
2026
Un toponim nau e un cens pejor
Eth Nomenclátor de Galicia incorpòre A Almuíña de Foz, e eth cens der INE confirme qu'eth cognom a perdut portadors. Eth madeish an que guanhe un lòc, pèrd gent.
Enquia on arriben es pròves
1505 ei eth document mès ancian localizat, non era data en qué nasquec eth cognom: un cognom toponimic existís de plan abans que quauqu'un l'escriue. Cada data d'aguesta lista pòrte era sua signatura entà que quinsevolh posque demanar er expedient e comprovar-ac. E s'apareish quauquarren d'anterior, se botarà ací damb era sua signatura tanben.
Capítol IV · Es armes
Er escut, dessenhat coma se dessenhaue
Quasi tot çò que circule per internet damb eth nòm de «escut Almuiña» ei ua illustracion generica trèta d'un modèl. Aciu ei eth madeish blason —eth madeish, sense cambiar-li ua virgula— resolvut cinc còps, cadun coma ac aurie resolvut un mestièr diferent: eth illuminaire d'un libre d'armes, eth entalhaire d'ua casa fidalga, eth gravaire d'un armorial imprimit, eth pedrèr d'ua faciada e era imprimeria d'un plec qu'a envielhit en un arquiu.
Cinc escuts, un solet blason
Eth madeish paragraf de Crespo, resolvut cinc còps. Cap non ei mès «vertadèra» qu'ua auta: un blason ei un tèxte, e cada mestièr e cada supòrt l'an resolvut ara sua manèra. Cause ath dejós era que volgues veir.
1 / 5
Armoriau pintat
Esmauts plans, aur brunit e perfil nere, coma era lamina d'un libre d'armes enluminat.
Es cinc son recreacions hètes entà aguesta pagina, non pèces istoriques: non se coneish cap pèira armèra ne cap gravat ancian d'aguest cognòm. Çò qu'ei istoric ei eth tèxte deth blason, e ei eth madeish enes cinc. Eth SVG deth prumèr ei traçat vectoriau: s'agranís a quinsevolh talha sense pèrder un hiu.
Pèça a pèça
Camp d'aur
Eth hons. Er aur ei eth mès noble des dus metaus eraldics; enes tractats se li associe era noblesa e era generositat, encara qu'ena practica fòrça còps se causic pr'amor que contraste damb tot.
Tor d'argent, maçonada e perfilada de sable
«Maçonada» vò díder que se li marquen es junts des carrèus; «perfilada», que va contornejada de nere. Non ei un ornament deth dessenhaire: se non i son, eth dessenh non complís eth blason.
Terrassada de sinople
Era tor non flòte: s'apuge en un montet verd. Ei eth sòl, era tèrra concrèta. En un cognom que signifique «orta», a era sua gràcia qu'era soleta causa vegetau der escut sigue precisament eth sòl.
Cavalièr armat d'argent en shivau de sable
Ua figura umana completa, a shivau e esgrimint era espada. Ei ua des pèces mès rares que se pòden trobar en un escut ispanic: çò normau son leons, castèths, bandes e venères. Un cavalièr armat ei un blason que vò condar quauquarren.
Tres balèstes de sable en cap
E era dusau raretat, ena part mès nauta e visibla. Era balèsta ei arma de plebèu e de precision, non de cavalièr: còste pòc entrenar un balestèr e travèsse ua armadura. Que n'apareishen tres, en cap, dessús deth cavalièr, ditz mès d'aguest escut que tota era rèsta amassa.
Çò que cau díder sus es escuts de cognom
Ena tradicion ispanica es armes son d'un linhatge e d'ua casa concrèts, non de toti es que compartissen un cognom. Non existís «er escut des Almuiña» en sens que li corresponesque per dret a quinsevolh que se dide atau. Qui te vene eth contrari, damb eth tòn escut enquadrat e un pergam, te ven ua decoracion.
Çò que òc existís, e ei çò que ves ací, ei un blason associat ath cognom enes òbres de referéncia: eth Pair Crespo lo publique en 1997 en Blasones y Linajes de Galicia, e apareish tanben ena tradicion deth Blasonario de la Consanguinidad Ibérica. Aquerò ei ua donada bibliografica verificabla, e coma tau se presente.
Dit d'ua auta manèra: aguest escut ei patrimòni culturau deth cognom, e mereish èster ben dessenhat. Però non ei un títol, e aguesta pagina non te dirà qu'ac sigue.
Capítol V · Es numèros
Quanti son e enquia quin punt son rars
Ací non i a chifres copiades d'ua auta web. S'a descargat eth fichèr de frequéncies der INE —14,8 MB, 86.512 cognoms, cens a 1 de gèr de 2025— e s'a condat.
Almuiña, en eth cens de 2025
282persones lo pòrten de prumèr cognom
268de dusau cognom
5lo pòrten per partida dobla
545portadors diferents en Espanha
E ei en reculada
Quasi totes es pagines sus aguest cognom contunhen a dar era posicion 11.743 e 294 portadors. Son chifres d'ua edicion anteriora der INE. Damb eth cens a 1 de gèr de 2025 eth cognom a baishat ara posicion 12.687 e a perdut 12 portadors de prumèr cognom e 35 de dusau. Non ei ua tragèdia: ei çò que li arribe a un cognom rurau en ua comarca que vielhís. Però ei era donada, e ací se ditz.
Concèpte
Chifra que circule
Cens 1-I-2025
Variacion
Posicion INE
11.743
12.687
−944
1èr cognom
294
282
−12
2au cognom
303
268
−35
Ei rar de vertat?
Òc, però sense exagerar, qu'ei çò que hè tot eth mon. Er INE publique 86.512 cognoms —toti es qu'an 20 portadors o mès—. Almuiña ei eth 12.687. Aquerò lo dèishe en 14,7 % mès frequent: i a 73.825 cognoms publicats mès rars qu'eth tòn.
Dit en persones: de cada milion d'espanhòus, sies pòrten Almuiña de prumèr cognom. E per cada Almuiña i a 5.131 García.
Almuiña
← 12.687 cognoms mès frequents
73.825 cognoms mès rars →
Es que pesen exactament çò madeish
En eth cens i a un punhat de cognoms damb exactament 282 portadors de prumèr cognom, es madeishi qu'Almuiña. Entre eri, dus que sonen:
I a en Espanha tanti Almuiña coma Iribarne —eth dusau cognom de Fraga— e tanti coma Mingote.
A on nasqueren
Pontevedra
104
Lugo
71
Ourense
53
A Coruña
22
Barcelona
6
Cádiz
5
Persones damb Almuiña coma prumèr cognom segontes era sua provincia de neishença (INE). Per comunitats: Galícia 250, Catalonha 6, Andalosia 5. Dehòra de Galícia sonque i a rastre d'emigracion interiora.
Galícia, concello a concello
Vigo a eth numèro mès gran —113— però ei ua ciutat de 300.000 abitants: aquiu eth cognom ei diluït. A on de vertat pese ei en Taboada, damb 11,31 per mil: un de cada 88 vesins.
Concello
Provincia
Portadors
‰ vesins
Vigo
Pontevedra
113
0,38
Taboada
Lugo
30
11,31
Ribadavia
Ourense
28
5,62
Chantada
Lugo
22
2,75
Lugo
Lugo
19
0,19
Antas de Ulla
Lugo
16
8,48
Pontevedra
Pontevedra
14
0,17
Baiona
Pontevedra
13
1,04
Santiago de Compostela
A Coruña
13
0,13
A Coruña
A Coruña
12
0,05
Ourense
Ourense
12
0,12
Monterroso
Lugo
12
3,34
Gondomar
Pontevedra
9
0,60
O Carballiño
Ourense
9
0,64
Arbo
Pontevedra
8
2,99
A Cañiza
Pontevedra
8
1,57
Ponteareas
Pontevedra
8
0,35
Ames
A Coruña
7
0,22
Cerdedo-Cotobade
Pontevedra
7
1,23
Crecente
Pontevedra
6
2,98
IGE, distribucion municipau de cognoms a 1 de gèr de 2023, soma de prumèr e dusau cognom; sonque concellos damb mès de 5 portadors. Totau en Galícia: 436, dauant des 481 que condaue eth cens der ILG–USC en 2001.
Capítol VI · Eth mon
Es que se n'anèren
Entre eth mitan deth XIX e eth mitan deth XX, Galícia se voidèc de cap tà America. Es Almuiña pugèren enes madeishi vaishèths que tot eth mon. Aué eth cognom ei en sèt païsi e tres continents.
374portadors en mon
7païsi
3continents
104dehòra d'Espanha
A on i a Almuiña
Espanha
270
Argentina
77
Cuba
10
Panamà
7
Veneçuela
7
Estats Units
2
França
1
Basa mondiau de cognoms apellidos.de (2026). Per continents: Euròpa 271, America deth Sud 84, America deth Nòrd e Centrau 19. Es chifres mondiaus e es espanhòles vien de hònts e ans diferents: per aquerò non quadren en somar-les, e per aquerò se dan per separat.
Atencion damb aguest mapa: son es païsi a on eth cognom ei documentat enes bases consultades, non toti es qu'an Almuiña. Un cognom de cinc centes persones se cole per dejós deth lindau de quasi quinsevolha estatistica: pòt auer-i Almuiña en Chile, en Mexic, en Uruguai, en Soïssa o en Austràlia sense que cap basa ac recuelhe. Çò que òc se pòt afirmar ei eth contrari: dehòra de Galícia e dera emigracion gallèga non i a origina deth cognom enlòc. Tot Almuiña deth mon ges dera madeisha orta.
ES
Espanha · 270
Era casa. Eth 72 % des Almuiña deth mon contunhen ací, e quasi toti en Galícia.
AR
Argentina · 77
Eth dusau ostau deth cognom, damb diferéncia. Eth gròs viu ena provincia de Buenos Aires, hilh dera emigracion de finaus deth XIX e prumeries deth XX. D'aquiu gessec era escultora Susana Almuiña.
CU
Cuba · 10
Eth prumèr gran destin deth gallèc transoceanic: era isla dera mair-grana de mieja Galícia. Era petita colònia Almuiña vie d'aqueri vapors entre Vigo e La Habana.
PA
Panamà · 7
Destin classic der emigrant gallèc deth XX, ligat ath comèrç e ar istme.
VE
Veneçuela · 7
En mitan deth sègle XX, Veneçuela ère eth «ueitau concello» de Galícia. Era emigracion de dempús-guèrra portèc eth cognom tà Caracas.
US
Estats Units · 2
Preséncia minima. Aquiu era ñ se pèrd peth camin e eth cognom apareish quasi tostemp coma Almuina.
FR
França · 1
Un solet portador registrat. Era frontièra europèa deth cognom.
Eth trauc american, barrat
Enquia hè pòc aguesta pagina reconeishie non auer ne un solet document american deth cognom. Ja n'a. En Archivo General de Indias, entre es expedients de licéncies d'embarcament tà Cuba, n'i a un deth 22 d'abriu de 1829: Antonio Francisco Almoyna, de San Xiao de Landrove (Viveiro), maridat damb Teresa Cadórniga y Boado, demane licéncia entà qu'eth sòn hilh passe ara isla. Çò qu'ac hè redon ei que se pòt demostrar qu'ei era madeisha familha: tres ans dempús, en 1832, er Arquivo do Reino de Galicia lo cride «Antonio Francisco Almuíña, marido de Teresa Cadórniga». Dus archius, dues grafies, ua soleta casa. Contunhen sense apareisher listes de passatgèrs completes, e aquerò òc que rèste pendent.
Capítol VII · Es nòms
Almuiña damb biografia
Un cognom de 545 persones non da entà ua enciclopèdia. Da entà aquerò: un catedratic, un arquitècte, un mètge qu'acabèc de conselleiro, ua economista que se hec escultora as cinquanta, un alcalde, un foncionari deth Lugo isabelin, un hustèr processat en 1936 e absolvut, e un alfabetizaire cuban mòrt as trenta-sies. Damb aquerò n'i a pro.
Istòria
Celso Almuiña Fernández
Garabelos (Mariz, Chantada), 1943
Istorian, neishut en còr deth focus lucense deth cognom. Catedratic d'Istòria Contemporanèa dera Universitat de Valladolid, aué emerit, e academic correspondent dera Real Academia de la Historia per Simancas dempús de 1998. Era sua tèsi, La prensa vallisoletana durante el siglo XIX (1808-1894), publicada en 1977 en dus volums e mès de mil sies centes pagines, contunhe èster referéncia en istòria dera premsa espanhòla.
Arquitectura
Carlos Almuíña Díaz
Santiago de Compostela, 1946
Arquitècte. Presidic era delegacion compostelana deth Colexio Oficial de Arquitectos de Galicia (1999–2007). Signèc, damb Rafael Baltar e José Antonio Bartolomé, er edifici des jutjats de Santiago (1993–1995) e era ampliacion dera Facultat de Sciéncies Politiques. Escriuec Debuxo Técnico COU (1983).
Medecina e politica
Jesús Vázquez Almuíña, «Sito»
Baiona, 1962
Mètge pera USC. Alcalde de Baiona (2004–2015 e un aute còp dempús de 2023), conselleiro de Sanidade dera Xunta (2015–2020) pendent era pandemia, president dera Autoritat Portuària de Vigo (2020–2023) e deputat en Parlament de Galícia.
Art · diaspòra
Susana Almuiña
Buenos Aires → Virginia (EE. UU.)
Escultora e pintora. Se licencièc en Economia en Buenos Aires e trebalhèc trenta ans en Fons Monetari Internacionau abans de refèr-se coma artista: MFA pera Virginia Commonwealth University (2009), professora adjunta aquiu e exposicions en Washington, Richmond e Baltimore. Era rama argentina deth cognom, damb òbra.
Politica locau
Ángel Rodal Almuíña
Baiona
Cosin de Jesús Vázquez Almuíña, prenec eth relèu ena alcaldia de Baiona entre 2015 e 2023. Entre es dus, eth cognom a estat quasi vint ans seguits ath cap deth concello.
Cuba · diaspòra
José Almuiña González
La Habana, 1941 – Isla de Pinos, 1977
Alfabetizaire pendent era Campanha d'Alfabetizacion e dempús quadre politic: membre deth Buró Nacional dera Unión de Jóvenes Comunistas dempús de 1966 e prumèr secretari deth comitat regionau deth partit en Isla de Pinos. Moric as 36 ans en un accident de circulacion en tot tornar d'ua mission de trabalh. Era sua hicha ei en EcuRed; damb un cognom tan rar, quasi damb seguretat descend dera emigracion gallèga tà Cuba.
Administracion
Antonio Almuiña
Lugo, 1848
Eth 8 d'octobre de 1848 era Gaceta de Madrid publique es sòns nomenaments: «D. Antonio Almuiña, individuo de la comisión de examen de cuentas atrasadas de Lugo con 5000 rs., oficial tercero segundo del gobierno político de Lugo con 7000». Un Almuiña foncionari en Lugo isabelin, damb nòm, cargue e salari, en butlletin oficiau der Estat.
Guèrra civila
Benigno Almuiña Claro
Crecente → Gondomar, 1936
Hustèr, natiu de Crecente e vesin de Gondomar. As 21 ans lo jutgèren en Vigo per «auxilio á rebelión». Era causa acabèc en sobreseiment provisionau: non lo condemnèren. Ei eth solet Almuiña que figure ena basa de donades de victimes deth projècte interuniversitari Nomes e Voces.
E tu?
E tu?
Era lista contunhe daurida
S'as trobat un document, ua fòto, ua pista, informacion naua o un error en aguesta pagina: conda-ac. Se liege tot.
Cèrca «Almuíña» en eth catalòg der Arquivo do Reino de Galicia e limita era data a abans de 1603: non ges arren. Eth cognom òc qu'existie; ère escrit Almoiña. Cambiar era grafia auance eth rastre quasi un sègle.
02
Era prumèra ei ua hemna
En eth document mès ancian, eth foro de 1505, qui pòrte eth cognom ei María de Almoiña. Eth sòn marit auie un aute cognom —eth pergam ei escafat e eth catalòg i liege «Estevo? de Parga?»—. Eth cognom entre ena istòria per linha de hemna.
03
Er article perdut
Quate des cinc lòcs son A Almuíña. Eth de Taboada ei Almuíña tot solet. Pèrder er article ei çò que li arribe a un nòm comun quan hè sègles qu'ei nòm pròpri.
04
Un toponim estrenat en 2026
A Almuíña de Santo Acisclo do Valadouro, en Foz, non figuraue en Nomenclátor de 2003. Entrèc en de 2026. I a un lòc que se ditz Almuíña qu'ei oficiaument mès joen qu'aguest sègle.
05
Era gallèga les guanhe a totes
Des sies formes romaniques der àrab munya, era gallèga ei era qu'a mès portadors en Espanha: 282 dauant des 257 d'Almunia. Era version mès periferica resultèc èster era mès resistenta.
06
Tanti coma Iribarne
En eth cens de 2025 i a exactament 282 Almuiña de prumèr cognom. Es madeishi qu'Iribarne, e es madeishi que Mingote.
07
Un de cada 88 vesins
En Taboada (Lugo) i a 11,31 Almuiña per cada mil abitants. Ei era densitat mès nauta de Galícia: en aguest concello, un de cada 88 vesins pòrte eth cognom.
08
Almuiña Almuiña
Cinc persones en Espanha lo pòrten per partida dobla, de pair e de mair. Damb 545 portadors escampilhats per tot eth país, que s'agen trobat cinc còps non ei pòca causa.
09
Eth domeni damb ñ
Aguesta web viu en almuiña.com, però per laguens internet la cride xn--almuia-0wa.com. Ei Punycode: eth sistèma que permet botar ua ñ en un domeni en tot tradusir-la a caractèrs qu'entenen es servidors de tot eth mon.
10
Ua balèsta en un escut
Era balèsta ei ua figura rarissima en eraldica ispanica, e plan pòc cavalheresca: ère era arma que permetie a un vilan hèr càder un noble a dus cents passi. En aguest escut n'i a tres, e son dessús deth cavalièr.
11
Va a mens
Entre era edicion anteriora der INE e eth cens de 2025, eth cognom perdec 12 portadors de prumèr cognom e 35 de dusau, e baishèc 944 posicions ena classificacion. Es cognoms ruraus vielhissen damb es sues comarques.
Capítol IX · Es hònts
D'a on ges cada causa
Tot çò de dessús a un lòc d'a on vie. Aguestes son es hònts, e tot seguit, es compdes que non quadren e perqué.
Dicionario da Real Academia Galega — definicion d'«almuíña» e exemple d'usatge. ↗
Nomenclátor de Galicia 2026, Xunta de Galicia — es cinc toponims oficiaus. Fichèr complet descargat e cercat, non consultat de segona man. ↗
Toponomasticon Hispaniae, étimo MÚNYA (R. Pocklington, 2024) — hicha der etim àrab e correspondéncia des sies formes romaniques. ↗
INE, Frecuencias de apellidos (censo a 1-I-2025) — totes es chifres de frequéncia e raretat d'aguesta pagina. Fichèr de 14,8 MB processat ací. ↗
Instituto Galego de Estatística, apellidos por concello — distribucion deth cognom per concello gallèc (2023). ↗
Boullón Agrelo & Sousa Fernández, Cartografía dos Apelidos de Galicia (ILG–USC) — eth cens de 2001, que permet veir era sèria en temps. ↗
Arquivo do Reino de Galicia (Galiciana) — vint-e-un procèssi entre 1505 e 1786, cadun damb era sua caisha. Abans de 1603 cau cercar-les pera grafia Almoiña. ↗
Crespo del Pozo, Blasones y Linajes de Galicia, Ed. Boreal, 1997, t. II, p. 58 — eth blason, paraula per paraula.
Silvestre Petra Sancta, Tesserae Gentilitiae, Roma, 1638 — eth sistèma de raiat damb qué se representen es esmauts en registre de gravat.
Vicente de Cadenas y Vicent, Blasonario de la Consanguinidad Ibérica — tradicion eraldica deth cognom.
Diccionario de la lengua española, RAE, voz «almunia» — etimologia dera paraula sòr castelhana. ↗
Límites municipales de Galicia — georef-spain-municipio (Opendatasoft) — era geometria reau des 313 concellos deth mapa. ↗
apellidos.de y mondonomo.ai — distribución mundial — preséncia deth cognom per païsi.
Galiciana — catálogo del Arquivo do Reino de Galicia — eth catalòg a on son, damb era sua signatura, es documents de 1505 a 1786. Cercador pròpri, ligam persistent per hicha e fòrça pergams ja digitalizats. ↗
PARES — Portal de Archivos Españoles — es archius estataus. Atencion: era sua cèrca ei aproximativa per defaut e «almoina» en catalan signifique aumòina, atau que contamine es resultats. ↗
Archivo General de Indias, Expedientes de licencias de embarque a Cuba — era licéncia d'embarcament tà Cuba de 1829, eth prumèr document american deth cognom. ↗
Gaceta de Madrid, núm. 5139, 8 de octubre de 1848 — eth nomenament d'Antonio Almuiña, damb cargue e salari. ↗
Nomes e Voces — vítimas da represión en Galicia — era hicha de Benigno Almuiña Claro, processat en 1936 e non condemnat. ↗
Nòtes de metòde (o a on son es cosedures)
Es chifres non quadren entre eres, exprès. Es 545 portadors en Espanha (INE, 2025), es 436 de Galícia (IGE, 2023) e es 374 deth mon (apellidos.de, 2026) vien de hònts diferentes, damb ans diferents e critèris de compdatge diferents. Somar-les serie inventar. Cada chifra se da damb era sua hònt e era sua data.
Er accent bale.Almuíña e Almuiña conviuen ena documentacion; er INE ac registre sense accent. En aguesta pagina s'escriu Almuiña peth cognom e Almuíña pes toponims, qu'ei coma les recuelh eth Nomenclátor.
Er escut ei un dessenh nau. Non ei era reproduccion d'ua pèira armèra ne d'un gravat ancian: ei ua interpretacion grafica hèta entà aguesta pagina a partir deth tèxte deth blason publicat per Crespo en 1997. Es tres registres son fidèus as convencions de cada epòca, però eth traç ei de 2026.
Cada data pòrte era sua signatura. Non ei pro damb díder «i a un document de 1505»: cau poder demanar-lo. Per aquerò cada hita dera cronologia pòrte er archiu e era caisha. E çò que non s'a podut comprovar —era Torre da Almuíña, eth pazo de Landrove, eth pas tà Andalosia— se ditz que non s'a podut comprovar, en lòc de repetir-ac.
Es donades se pòden comprovar. Eth Nomenclátor e eth fichèr der INE son descargues publiques; es ligams son dessús. Quinsevolh pòt repetir es compdes e desmentir-mos.
Capítol X · Tu
Escriu
S'as trobat un document, ua fòto, ua pista, informacion naua o un error en aguesta pagina: conda-ac. Se liege tot.
